Kategorien artxiboak: Datozenak

Eibarko Dantzari Eguna ostiral honetan

2014-06-13_dantzari-eguna_Eibar_FL_5061_1660pEuskal Jaia pasata eta San Joanak gainean ditugula, Eibarko Dantzari Egunaren txanda izango dugu ostiral honetan, ekainaren 12an. Kezka dantza eskolako eta dantza taldeko dantzariek eta musikariek urtean zehar mimoz prestatutako dantzak aurkezteko unea izango da. Ohi bezala, dantza eskolako talde bakoitzak bere errepertorioa prestatu du eta txikienetatik hasita nagusienetarako, Gipuzkoa, Bizkaia, Araba, Nafarroa Garaia eta Behera edo Lapurdiko dantzak izango ditugu.

Kezkaren dantza eskolako 150 ikasleek eta nagusien taldean aritzen diren 30 dantzariak arituko dira dantzan. Musikari dagokionez Jose Migel Laskurain, Andoni Altzibar, Amaia Baglieto eta Iñaki Barua arduratuko dira txistu eta danborraz, Laskurain bera Andoni Urbietaren eta German Ereñarekin arituko da gaita eta danborrarekin, eta Adolfo Jainaga eta Unai Narbaiza trikitixa eta panderoarekin. Arratsaldeko 19:30etan izango da hitzordua, Untzaga plazan.

Koko-dantzak 2014, badatoz…bazatoz?!?

Euskal Herrian barrena inauteriak ate joka ditugu han eta… hemen! Gurera datorren otsailaren 22an iritsiko zaizkigu koko-eskea eta koko-dantzak; mamarruak, burburixuak, masustak, aixerixak, hartza, Petra eta Maria, Don Eusebio, Kattalin eta Manuela, Batista kojua, Arrateko Ama-Birjina, Martin Perratzailia, sasi-kartia… eta koko-dantzarixak, noski!

Iluntzean, Eibarko kaleetan. Bazatoz?!?

Egunez baserriz baserri jardun ostean, arratsaldean, 19.00etatik aurrera, Anbulategiko parkean batu eta Eibarko erdiguneko kaleetan ibiliko da koko-marruen konpartsa osoa Mauxitxa txarangak lagunduta. Honetarako, ordea, Eibarko kaleak koko-marruz bete nahi ditugu, Eibarko herria koko-jantzi alegia, eta barrutik inauteriaz eta festaz gozatu nahi luketen guztiak gonbidatu.

2013-02-02_Koko-dantzak_IZ_4920

Nahi duten guztientzat ensaio irekiak antolatu ditugu koko-dantzetako iluntzeko kalejiran parte hartzera animatzen zareten guztiontzat. Ensaio horietan koko-dantza ikasi eta koko-jantziari buruzko laguntza eskainiko dugu.

Toribio Etxebarriak bere garaian zera jaso zuen: KOKO-MARRUA. Ente de fantasía con que se asusta a los niños. ¡ Ixildu zaittez, Koko-marruak eruango zaittu ba bestela! ¡ [Calla, que si no te va a llevara el koko-marro.]

Masusta kuadrilla honen antzera?

2013-02-02_Koko-dantzak_FL_4350

Edo honela?

2013-02-02_Koko-dantzak_FL_4364

Eta hauek zein edo zer ote dira?

2013-02-02_Koko-dantzak_IZ_5044

Kaleko koko-dantzetan parte hartzeko ensaio irekiak:

  • Otsailak 11, asteartea, 19:30etan
  • Otsailak 18, asteartea, 19:30etan
  • Tokia: Portalea Kultur etxeko ikastaro-gelan (3.solairua)

Edozein zalantza izanez gero kezka@dantzan.com helbidera idatzi dezakezu edo deitu 943 53 04 40 telefonora, lotsa eta beldurrik gabe. Hori 22rako utziko dugu!

Mandiola eta Aginaga

Aurreko urtean Mandiola aldeko Zozola eta Aritxuluetarrak egin gabe utzi genituen. Aurten bailararekin amaitu eta Aginaga aldera egingo dute salto koko-marruek eskean, atari bakoitzean behekoak abestuz:

Koko-moko,
zaria bete moko.
Gibel, gibel,
afarittarako.
Dirua baneuka,
patrikarako.

50 lagun inguru izango gara bi taldetan banatuta, 8:30etan merkatu plazan hasi, ohiko dugun legez, eta 25 baserri inguru bisitatu ahal izateko iluntasunak Aginaga bailara jan aurretik: aipatutako Mandiola aldekoez gain, Urrintxo, Altzerreka, Zumaran, Mendibil, San Roman, Larrañeta, Iterixa, Abuaga azpiko eta gainekoak, Suinaga eta Suinagatxo, Gorostiaga, Arizpe, Atxekoa, Agarre, Orbesoraen, Agina gaineko eta azpikoa eta Arandotar bost baserriak.

Ia ba, badatozela…atera etxean gordetako trapu zaharrak, aurpegia ezkutatu eta zatoz gurekin koko-jantzita inauteriaz gozatzera!

2009-02-14_Koko-dantzak_FR (269)

 

Flandriara goaz abuztuan!

Kezka Dantza Taldeak Beljikan,
Sint-Niklaas
hirian ospatuko den Volkskundstweek 2006
Nazioarteko Folklore Jaialdian parte hartuko du aurtengo udan. 2006ko abuztuaren 13tik 18ra ospatuko da jaialdia.

Volkskunstweek 1976. urtean
antolatu zen lehen aldiz, eta bi urtetik behin antolatzen da harrezkero. Hona jaialdian parte hartuko duten taldeen zerrenda:

  • Kulturno-Umetnicko Drustvo “Zlatibor” – Serbia
  • Dziga – Letonia
  • Hawick – Eskozia
  • Speelschaar Ossaart – Sint-Niklaas
  • Kezka Dantza Taldea – Euskal Herria

Beljikako iparraldean, Flandriako bihotzean dagoen
hiri bat da Sint-Niklaas.
70.000 biztanle ditu, eta Beljikako hiri
handienetakoa da Brussela, Antwerpen eta Gante ondoren. Waas eskualdeko
hiriburua da Sint-Niklaas, eta merkatal eta kultur gune garrantzitsua du.

Waas eskualdean dantzan

Egoitza nagusia Sint-Niklaas-en du jaialdiak, baina inguruko
hainbat herritan eskainiko dira emanaldiak: Kruikebe, Sinaai, De Panne,
Niewkerken,…

Kezkakoekin batera ohikoak ditugun errefuertzoak, alegia Elgoibarko
Haritz-eko lau lagun etorriko dira Flandriara. Abuztuaren 11an abiatuko
da 35 dantzarik eta musikarik osatutako espedizioa.

tagzaniapaste
Sint-Niklaas map – Tagzania

Ezpata-dantzak jaialdia Eibarren

Eibarko Klub Deportiboak antolatzen duen 41. Euskal Jaiaren barruan, Ezpata-dantzen jaialdia antolatu du Eibarren Kezka Dantza Taldeak. Ezpata-dantzak jaialdi horretan Euskal Herriko zein atzerriko hainbat ezpata-dantza ikusteko aukera izango da. Bi egunetan izango dira emanaldiak. Maiatzaren 27an, larunbatean, eta maiatzaren 28an, igandean.

Euskal Herritik Deba, Beasain, Legazpia, Zumarraga, Markina, eta Eibarko ezpata-dantzak ikusteko aukera izango da. Euskal Herritik kanpoko hiru ezpata-dantza izango dira Eibarren: Flandriatik Antwerpen-eko ezpata-dantza, Frantziatik Dunkerqueko ezpata-dantza eta Kantabriatik Ruiloba herriko ezpata-dantza.

Maiatzaren 27an, larunbatean, arratsaldeko 19.00etan, Eibarko Untzaga Plazan

  • Debako Gure-Kai dantza taldea: Debako San Roke dantza
  • Beasaingo Aurtzaka dantza taldea: Loinaz San Martin ezpata-dantza eta Sarian zunzun
  • Dunkerqueko (Flandria – Frantzia) In the Kring dantza taldea
  • Legazpiko Sustraia dantza taldea: Legazpiko ezpata-dantza
  • Antwerpen-eko (Flandria – Beljika) Dansgroep Lange Wapper
  • Kezka Dantza Taldea: Arrateko Amaren ezpata-dantza

Maiatzaren 28an, igandean, eguerdiko 12.30etan, Eibarko Untzaga Plazan

  • Debabarreneko dantzariak eta Ustekabe fanfarea: Inude eta Artzaiak Dantza taldeak: Kezka (Eibar), Haritz (Elgoibar) eta Txindurri (Ermua).
  • Zumarragako Irrintzi dantza taldea: Antioko ezpata-dantza
  • Dunkerke-ko (Frantzia) ezpata-dantzariak
  • Markinako Zerutxu dantza taldea: Xemeingo ezpata-dantza
  • Antwerpen-eko (Beljika) Dansgroep Lange Wapper (ezpata-dantzariak)
  • Danzantes de Ruiloba (Cantabria): Danza de la Virgen de Ruiloba

Hona hemen parte hartuko duten ezpata-dantzari taldeen jatorriaren mapa eta talde bakoitzari buruzko informazioa.

tagzaniapaste

Dansgroep Lange Wapper (Antwerpen)

Antwerpen (Amberes espainolez) Flandriako, Beljikako eta Europako hiri garrantzitsua bat da. 450.000 biztanle ditu eta Europako portu handienetako bat du. Antwerpen-eko ezpata-dantza taldea 1958. urtean sortu zen. Taldearen helburua bere eskualdeko dantza eta musika tradizionalen bilketa zen. Denborak aurrera egin ahala, eta dantza tekniken ezagutzan sakondu ahala, Renaakt Van Craenenbroeck-ek, taldeko sortzaileetakoa izan zena eta taldeko gidariak, dantza sorta berri bat sortu zuen teknika eta musika tradizionaletan oinarrituta. Ezpata-dantzekin interes berezia erakutsi zuen Renaat Van Craenenbroeck-ek eta Europa eta Ameriketako hainbat ikertzailerekin kontaktuan izan zen. Hainbat tokitan ezaguna da Renaat Van Craenenbroeck ezpata-dantzen munduaz erakutsi zuen ezagutzagatik.

Gaur egun taldeak 50 kide ditu eta Dansgroep Lange Wapper-ek Europako hainbat jaialditan parte hartu du: Txekian, Kroazian, Danimarka, Ingalaterran, Frantzian, Alemanian, Italian eta Herbeheretan.

Antwerpen-eko ezpata-dantza

Antwerpse Zwaarddans 1970. urtean berpiztu zen eta Antwerpeneko katedralaren aurrean dantzatzen da. Ordutik urtero dantzatzen Garizuma erdiko igandean (Pazko igandea baino hiru aste lehenago). Dantzaren berpiztea hiriko agiritegietan aurkitutako datuetatik eta Pieter Bruegel pintorearen marrazki batetik abiatuta egin zen. Aztarna zaharrenak XII. Mendekoak dira eta Ertaroan eta hurrengo gizaldietan gazteak gizonen gizartean sartzen ziren erritoen parteetako bat izan daiteke.

In The Kring (Dunkerque)

Frantziaren iparraldean, Frantzian dagoen Flandriako eskualdeko hiriburua da Dunkerque edo Dunkirk. 70.000 biztanle ditu eta Beljikako mugatik 10 kilometrora dago.
Aspaldikoak dira Dunkerquen jaso diren ezpata-dantzen inguruko aipamenak. Adibidez, ikertzaileek bildutako datuen arabera 1572 eta 1602 urteetan Dunkerquen ezpata-dantzak egin zirela jakin ahal izan da. Flandriako herri errepertorioetan toki berezia izan dute ezpata-dantzek luzaroan. Hainbat hiri eta herritan egiten ziren ezpata-dantzak, eta ezpata-dantzari taldeak zeuden Westhoeck-en, Frantzian dagoen flandriar eskualdean: Dunkerque, Hondschoote, Bollezeele, Socx, Lynck, Téteghem…

Orain 16 urte, 1990. urtean, Dunkerque-ko In de Kring taldeko ezpata-dantzariek Renaat Van Craenenbroeck-ek irakatsitako egitura erabili berregin zuten ezpata-dantza. Ordutik, urtero egiten da ezpata-dantza berriz Dunkerquen. Jean Bart plazan egiten da, inauterietako asteartearen ondoko bigarren igandean. Danborrak eta pifanoek lagunduta, txuriz jantzitako zortzi edo hamabi dantzarik egiten dute ezpata-dantza Dunkerquen.

Danza de las Lanzas de Ruiloba (Kantabria)

Kantabriako kostaldean, Santander-etik 43 kilometrora dagoen herria da Ruiloba. 700 biztanle dituen herri txikia da. Kondaira zahar batek dioenez, Velarde abizeneko Ruilobako kapitain ausart batek eskuratutako garaipena ospatzeko eta gogoratzeko sortu zen orain hainbat mende dantza hau. Flandrian zegoen Velarde izeneko kapitain hau, eta bere gudataldea erabat urrituta zuen izurritearen ondorioz. Remedioko Ama Birjinari promesa egin zion, etxera bizirik itzultzeko laguntza eskainiz gero haren omenez jai handiak antolatuko zituela. Halaxe gertatu zen, eta ordutik dantzatzen da Lantzen dantza Ruiloban. Irailaren 9an egin da dantza hau Ruiloban, Remedioko elizaren aurrean.

Dantzarien katearekin hasten da dantza, erritmo arinean, lantza sorbalda gainean dutela. Dantzarien zuzendariak, buruzagi makila eskuan, gidatzen du dantza. Kriskitiñen erritmoarekin jakinarazten dira dantzaren zati aldaketak. Lehen urratsak egin, lantzek egindako zubiaren azpitik pasa, gainetik salto egin, dantzaren erritmoa galdu gabe eta danborrari jarraituz hainbat mugimendu egiten dituzte lantzekin. Taldeko neskak pasatzeko arkua egiten dute lantzekin, eta bukatzeko, lantzak elkar gurutzatuz borobil konplexu eta ikusgarria osatzen dute, eta bertan altxatzen dute dantzarietako bat.

Gure-Kai Dantza Taldea (Deba)

Debako Gure-Kai Dantza Taldeak abuztuaren 16an, San Roke egunean, Debako jaietako egun handian egiten den ezpata-dantza aurkeztuko du. Gure-Kai taldea 1950eko hamarkadan sortu zen jaietako Umeen Egunera lotuta. Anes Arrinda eta Txaro Garate dira Gure-Kai taldearen sorrera eta urte askotako ibilbidean bultzatzaile izan direnak, eta Andoni Iriondo da taldeko arduraduna azken 15 urteetan. Ezpata-dantzaz gain Debako jorrai-dantza tradizio propioari eusten dio talde honek bere herrian.

Abuztaren 16an, goizean goiz atera ohi da ezpata-dantzari taldea eliza aurretik, eta San Rokeren omenezko prozesioan San Roke ermitarako bidea egiten dute, bidean zehar dantza eginez. Ermitan meza ospatu ondoren herrirako ibilbidean ere parte hartzen dute dantzariek San Rokeren irudiari bidea irekiz.

Aurtzaka Dantza Taldea (Beasain)

Aurretik urte asko lanean zeramaten “Goierri” eta “Salleko Adiskideak” taldeak elkartuta, 1979. urtean sortu zen Aurtzaka dantza taldea. Euskal-Herria puntarik punta ibilia, atzerrian ere eginak ditu hainbat emanaldi eta jira, hala nola Espainian, Eskozian (1981), Inglaterra, Gales eta Londonen (1981, 1983, 1985), Polonian (1984), Bretainian (1987), Hungarian (2004) eta Turkian (2005). Bere partaideek, bestalde, euskal dantzaren ordezkaritza eraman dute Italiako Reggio Emilia (1988), Kubako La Habana (1988) edota Frantziako Lyon-eko (1992) Nazioarteko Dantza-Jaialdi famatuetara. Gaur egun, Goierriko dantza ohitura eta tradizioekin lan egiten du nagusiki, bertako zenbait ohitura berreskuratu eta sustatuz.

Loinazko San Martin Ezpata-dantza eta banderaren agurra

Beasaingo Jaietan, Loinatz bigarreneko prozesioan lau bider dantzatzen dira bai Ezpata-dantza bai Banderaren Agurra ere. Lehendabizi Ezpata-dantza egin ohi da, eta ondoren Banderaren Agurra. Ezpata-dantzari taldea 13 dantzariz osatu ohi da gehienetan. Buruzagia aurrean eta beste 12 dantzariak jarraian, hiru ilaretan banatuta. Batzutan 16 dantzari ere izan daitezke. Dantza honetan ez dira ezpata handiak agertzen, dantzari guztiek bi ezpata txiki erabiltzen baitituzte.

Dantza noizdanik egiten den zehaztu gabe baldin badago ere, prozesioa 1628. urtetik hona egiten dela badakigu. Ezpata-dantza baten aipamena egiten duen agiri zaharrena 1808ko udal akta bat izan arren, lehenagotik ere egiten zela ziurtatu daiteke. Dakigula, 1846 urteko etena besterik ez du izan gaurdaino. Azpimarratzekoa da dantzarekin lotuta, Udalerriko banderarekin burutzen den agurra edo bandera-jokoa. Prozesioan bandera Loinazko San Martinen Kofradiak izendatutako pertsonak eramaten du eta santuaren aurrean banderaren agurra egiteko ardura izaten du. Ohitura hau ere, gutxienez 1857 urtetik hona ezagutzen da.

Sarian Zunzun

Neskatilentzako dantza hau, Resurrección María Azkuek Segurako Bonifazia Elortzaren ahotik jasotako sorgin-dantza baten aipamenetik sortua da. Haren esanetan, neskatila talde batek erratz banaren gainean jarrita hitz-joko bat behin eta berriz abestuz egiten zuten. Aitor Furundarenak musikatu eta Mikel Sarriegik Goierriko tradizioaren osagaiekin dantza-jolas moduan eraiki zuen AURTZAKA taldearen GOIERRIKO dantzen ikuskizunerako 2004. urtean.

Sustraiak Dantza Taldea (Legazpia)

Taldea 1975. urtean sortu zen, garai batean Legazpin zeuden Itxaropena (mutilen taldea) eta Umetxoak (nesken taldea) taldeetan haurrak zirenean aritutako gazteen eskutik. Legazpiko dantzari ohiekin hitz egin ondoren, Gipuzkoako Dantzak ikasten hasi ziren, hauen artean Legazpiko Ezpata-dantza. Dantzari ohi hauek 1941 eta 1942 urte bitartean Lorenzo Pujanarekin ikasitakoak ziren. Sustraiak Dantza Taldeak Gipuzkoako Euskal Dantzarien Biltzarrarekin elkar-lanean aritu da, adibidez nesken Soinu Zaharren berreskurapenean eta garapenean, Federazioaren antolakuntzan eta abarrean. Taldearen errepertorioan Gipuzkoako dantzek pisu handia duten arren, Euskal Herriko gainontzeko herrialdeetako dantzak ere dantzatzen ditu.

Legazpiko ezpata-dantza

Legazpin Ezpata-dantza dantzatzen den aurreneko agiria 1601. urtekoa da, 1663. urtean Mirandaolako Miraria deklaratu zenean Maiatzak 3a Legazpiko Egun nagusia bihurtu zen, ordundik gaur eguneraino egun honetan Ezpata-dantza dantzatzen delarik. Mendeetan zehar koreografia ezberdinak izan dituen arren, dantzarien kopuruaren arabera, gaur egun arte iritsi denak bitxitasun bat du. Ezpata luzeekin ateratzen diren dantzariek buruzagi nagusia altxatzen dute, “parrilla” edota “Arrosa” izeneko figura burutuz. Figura hau Markina-Xemeinen burutzen den Ezpata Dantzaren berdina da, Europako beste herrialdeetan ere burutzen delarik. Aurten Sustraiak Dantza Taldeak Ezpata Dantza hau berreskuratu zuela 30 urte bete da, hau dela eta Santikutz Egunean, maiatzak 3an, ekitaldi berezia burutu da.

Irrintzi dantza taldea (Urretxu-Zumarraga)

Irrintzi dantza taldea 1967. urtean sortu zen eta beraz, datorren urtean 40 urte beteko ditu. Urretxu eta Zumarragako dantzariak biltzen ditu bere baitan Irrintzi dantza taldean. Euskal Herriko musika eta dantza tradizionala bildu eta erakusteko ahaleginean dihardu lau hamarkadaz Irrintzik. Orain aste batzuk Beljikan izan berri da Irrintzi dantza taldea, Lovainako folklore jaialdian hain zuzen ere.

Irrintzi dantza taldeak zintzo gordetzen dituen bere herriko dantza tradizioak. Uztailaren 2an Santa Isabel egunean eta abuztuaren 15ean, Andre Mari egunean egiten da ezpata-dantza eta soka-dantza Zumarragan.

Zumarragako ezpata-dantza

Santa Isabel eguna, egun handia da Zumarragan. Erromeria egiten da Antioko ermitan, eta ekitaldi nagusia Zumarragako ezpata-dantza da. Ezpata-dantzariak, txistulariak eta udal-batza, alkatea bera buru dela, oinez igotzen dira Antioko santutegira. Ezpata luzeekin bi lerro osatzen dituzte dantzariek, aurrean buruzagia dutela eta taldeaen atzean hiru azkendari, bina ezpata txikirekin.

Meza aurretik, ezpata-dantzari taldea sartzen denerako, eliza bete-beteta izaten da. Taldea aldare aurreraino hurbildu eta buruzagia da dantzatzen lehena. Ondoren azkendariek, banan-banan, belaunikatuta hasiko dute beren saioa eta ezpata txikien jokoarekin bukatu dute. Ezpata-dantzari taldeak elizatik atera eta ermitari kanpo aldetik itzuli bat egin ohi dio. Mezaren ondoren aurreskua egiten dute elizaren atarian eta segidan, berriz ere ezpata-dantza, baina oraingoan belaunikatu beharreko zatirik gabe.

Santa Isabel egunaz gain, abuztuaren 15ean, Andre Mari egunean, dantzatzen da Zumarragako ezpata-dantza, baina egun horretan herriko parrokian bertan. Ezpata-dantza egin ondoren, soka-dantza ere egiten da.

Zerutxu dantza taldea (Markina-Xemein)

Markinako Zerutxu dantza taldea 1965. urtean sortu zen. Felipe Amutxastegi, taldearen sortzaile taldekoa izan da luzaroan Zerutxuren arduradun nagusia eta haren eskutik Markinako dantza tradizionalak matendu ditu taldeak. Soka-dantza, Mahaigainekoa, Saragi-dantza eta Xemeingo ezpata-dantza dira Zerutxuk gorde dituen dantza altxorretako batzuk.

Markina eta inguruetako dantza tradizionalk erakutsiz Europako hainbat tokitan izan dira Zerutxuko dantzariak eta Beljika eta Ingalaterran ezpata-dantzen inguruan egin diren jaialdietan euskal ordezkariak izan dira hainbat aldiz.

Xemeingo ezpata-dantza

Irailaren 29an, San Migel egunez dantzatu ohi da ezpata-dantza Xemeinen, Arretxinagako San Migelen eliza ondoan. Markinan ezpata-dantzari buruz ezagutzen den daturik zaharrena 1610. urtekoa da, Gorpuzti eguneko ospakizunetan egindako ezpata-dantzak eragindako gastuak jasota baitaude kontu-liburuetan.

Kezka Dantza Taldea (Eibar)

Orain ia 50 urte, 1958. urtean sortu zen Kezka Dantza Taldea, Eibarko Klub Deportiboan batzorde artistiko-kulturala sortzea erabaki zenean. Gregorio Santa Cruz izan zuen lehen zuzendaria taldeak, eta Eibarko eta Euskal Herriko dantza tradizionalak bildu eta erakusten aritu da ordudanik taldea.

Eibarko dantza tradizioak sendotzeko ahalegin handia egin du Kezka Dantza Taldeak azken urteotan. 1994. urtean San Joan eguneko soka-dantza berreskuratu zuen eta ordutik ekainaren 24an egiten da Untzaga Plazan. Azken urtoetan auzoetan soka-dantzen tradizioa indartzeko ahalegina egin du Kezka Dantza Taldeak eta Azitain, Santa Kurutz eta Azurtzan egiten dira soka-dantzak urtean zehar.

Arrateko Amaren ezpata-dantza

Iaz, 2005ean Arrateko Amaren dantzak jarri ditu martxan Kezka Dantza Taldeak. Arraten, irailaren 8an egiten dira dantza horiek, eta besteak beste Arrateko ezpata-dantza egiten da bertan. Arrate eguneko meza nagusian egin ohi da ezpata-dantza eta ondoren prozesioan Ama Birjinari lagundu ondoren zelaian eskaintzen dira Arrateko Amaren dantzak.

Gipuzkoako ezpata-dantza du abiapuntuan Arrateko ezpata-dantzak. Iztuetak deskribatu, tradizioz gorde eta XX. mendean Goizalditik jasotako testigantzari Argia dantzari taldeak eta Juan Antonio Urbeltzek emandako berregitearen emaitza jaso du Eibarko taldeak. Abiapuntu horrekin, eta inguruko ezpata-dantzen tradizioak (Xemein, Legazpika, Deba, e.a.) kontuan hartuta eta iturri horietatik edanda plazaratu da Arrateko ezpata-dantza.

Debabarreneko dantzariak (Elgoibar, Ermua eta Eibar)

Elgoibarko Haritz, Ermuko Txindurri eta Eibarko Kezka dantza taldeetako kideen artean Donostiako Inude eta Artzaien konpartsa eskainiko dute Eibarko Euskal Jaian. Debabarreneko dantza taldeako 1990eko hamarkadan hasi ziren elkarlanean eta dantza ekitaldiak elkarrekin antolatzen. Elkarlan horren emaitzetako bat da negu partean egiten diren Plazara Dantzara erromeriak.

Inude eta Artzaiak

Kezkaren dantza eskolako ikasleek parte hartuko dute Txindurri, Haritz eta Kezka taldeetako dantzari helduekin batera Donostiako Inude eta Artzaien konpartsa honetan. Musika Ustekabe fanfareak jarriko du eta bera arduratuko da Raimundo Sarriegik sortutako inauterietako doinu ederrak jotzeaz.

Kaldereroak Eibarren, historia laburpena

Trenean bai, trenean iristen omen ziren kaldereroak Eibarrera, eta gaur egun ere, Urkizun elkartu ondoren Estazioan izaten du Eibarko kaldereroen konpartsak abiapuntua. Baina noiztik ospatzen dira kaldereroak Eibarren? Donostiakoen berri bilduko dugu lehenik eta behin.

Aratusteak Donostian, 1827. urtea. Inauteriak. Alde zaharrean konpartsa mordoska bat desfilean, zein baino zein bitxiagoa: artzaiak, ijito andaluzak, lorazainak, Valentziako itsuak, zapatariak, perratzaileak, tornulariak, okinak eta kalderero turkoak. Kalderero turko haiei aurrerantzean jatorri hungariarra egotzi zitzaien.

Donostiako inauterietan 1884. urtean kaleratu zen kalderero hungaroen konpartsak arrakasta handia izan zuen. Aurrerantzean alde zaharreko “Union Artesana” elkarteak hartu zuen antolaketaren ardura. Sarriegik ordurarte erabili izan ziren doinuak moldatu zituen eta Adolfo Comba eta Victoriano Iraolak idatzi zituzten gaurdaino iritsi zaizkigun kanten letrak.

Gerraurrekoak

Kaldereroak Eibarren lehen aldiz 1932. eta 1935. urte bitartean kaleratu ziren. Danba kuadrillakoek osatu zuten lehen taldea, 20 gazte inguru bilduta. Eibarko Orfeoiko partaide ziren gehienak. Emilio Goen zuzendari zutela, gerra aurreko eta ondorengo lehen urteetan kaleratu ziren. Kalez kale jasotako diruari berehala aurkitzen zioten erabilera, bazkari eder bat, herriko ospitaleko gaixoentzat eta 1935 urtetik beste behar bat: 1934ko urriko matxinadaren ondorioz kartzelan zeuden eibartar guztiak laguntzea.

Eibarren Kaldereroek izan zuten arrakastaren ondorioz, hurrengo urteetan inguruko herrietara bisita egiteko eskaerak izan zituzten eta horrela Bergara, Elgoibar, Markina, Ondarrua eta Deban izan ziren Eibarko kaldereroak. 1936an kaleratu ziren azken aldiz Eibarko kaldereroak. Gerrarekin batera luzarorako lokartu ziren zartagin eta mailu hotsak.

Azken 15 urteak

Eibarko Klub Deportiboko Kezka dantza taldea 1991an hasi zen kaldereroen ohitura berreskuratzen. Garai hartan Kezka dantza taldeko arduraduna zen Pablo Uribetxeberriak askotan entzuten zien guraso eta eibartar nagusiei gerraurreko Eibarko kaldereroen berri. Kantuak ere gogoratzen zituzten askok. Kezka dantza taldeko gurasoei laguntza eskatu eta Arantza Arrietarekin batera ideia martxan jarri zuten.

Lehenengo urratsa informazio bilketa izan zen. Eibarko kaldereroak ezagutu zituzten nagusiekin hitzegiteaz gain Donostiako kaldereroen antolatzaileekin harremanetan jarri eta bertan erabiltzen ziren kanta eta musikak eskuratu zituzten. Kaldereroen doinuak kantatu orduko nagusiek Eibarkoak propio ziren letra zatiak kantatzen zituzten. Adibidez, Donostian kantatzen da “Caldereros somos de la Hungria, que venimos a San Sebastián” eta Eibarren berriz honela: “Caldereros somos de la Hungria, que venimos en tren especial”

Letrak eta kantak ensaiatu, zartaginak eta mailuak eskuratu, eta Mitxelenak bultzatutako gurdiarekin kaleratu ziren 1991ko otsailaren 10ean kaldereroak Eibarren berriz ere.

kaldereroetan ohikoa diren Kalejira, Que Belleza, Recorrimos eta Queridos Compañeros abestiez gain, 1991an okasiorako apropos Migel Mugerza Elgetsu II-ak idatzitako dozena erdi bertso kantatu ziren, aintzinako Aratosteetan bertsopaperak kantatzeko zegoen ohiturari eutsiz.

Hutsik egin gabe kaleratu ziren kaldereroak Eibarren 90eko hamarkada osoan. Pablo Uribetxeberriak eta Arantza Arrietak hasieran egindako lan handiaren ondoren, Eibarko Klub Deportiboko eta Kezka dantza taldeko beste kide batzuei eman zieten erreleboa, eta besteak beste Javi Escudero eta Arantza Uriguen arduratu dira zenbait urtetan konpartsa koordinatzeaz.

Kezka Dantza taldeari Juan Bautista Gisasola Musika Eskolak gehitu zitzaion 1994an, eta aratosteetako igandeetatik barixakura pasa zen konpartsa. Urtetik urtera taldeak gehitzen joan dira parte hartze eta antolaketa lanetan: eta kitto! Euskara elkartea, Txolarte, Lagun Taldea, Jainaga eta Agirrebeñetarren trikitixa ikasleak, Musika Eskolako soinu-joleak eta txarangak… Hasierako gurdia handitu egin zen eta astoa ekarri zen gurdiari tira egiteko. 1995ean kantez gain, dantza egiten hasi ziren kaldereroak eta Hartza kaleratu zen lehen aldiz.

Eibarren kantatzen diren kaldereroen kantak

Kaldereroen doinu alai eta indartsuen egilea Donostiako jaietan erabateko garrantzia izan duen musikagile bat da: Raimundo Sarriegi. Bereak dira Donostiako danborradako doinurik ezagunenak (Tatiago, Iriarena,…) eta bera sortutakoak dira Donostiako inauterietako hainbat doinu ere (Kaldereroak, Inude eta Artzaiak, e.a.).

Kaldereroen kanten hitzak berriz Adolfo Comba y Garcia-k sortutakoak dira. Eibarren kantatzen diren kantak funtsean Donostiako kaldereroetako berak dira, baina, hitzetan badaude aldaketak. Gerra aurrean Eibarren antolatu ziren kaldereroen konpartsetarako egokitu ziren letra horiek, eta 1991an Eibarren kaldereroak berreskuratu zirenean, adinekoekin aritu ziren hizketan Kezkako kideak eta Eibarren kantatzen ziren letren barianteak berreskuratu zituzten. Adibidez, Donostian “Caldereros somos de la Hungria que venimos a San Sebastian“, esaten den tokian, Eibarren “Caldereros somos de la Hungria, que venimos en tren especial” esaten da. Izan ere, horrela etorri ziren garai bateko kaldereroak Eibarrera, trenez, dultzaineroek egiten zuten modu berean.

Aipatzekoa da Hungariar kantaren hitzen egilea ez dela ezagutzen, baina hitzak ez omen dira hungarieraz. Hitz aleman batzuk ditu tartean, baina norbaitek asmatutako hitzak ere bai, zentzurik gabekoak.

Donostian kantatzen diren hitzak eta doinuak hemen ikus daitezke, Groseko kaldereroen webgunean, beste hainbat informazio interesgarrirekin batera.

Caldereros hungaros

Que belleza, que paisaje
contemplamos todos por doquier
al gran pueblo eibartarra
saludamos llenos de placer.

Caldereros somos de la Hungria
que venimos en tren especial
a pasar en vuestra compañia
los tres días de este carnaval.

A cantar y a divertirnos
que esta ciudad es sin igual, Ay!
cuantas dichas vamos a gozar.

Cantad, bailad, gozad.
Si, si bailad, gozad.

Recorrimos diversos paises
y admiramos beldades a mil
pero nunca mujeres tan lindas
cual las niñas que vemos aquí.

Su cintura es flexible palmera
son sus labios cual fino coral.
Si ellas fueran caldereras
con sus ojos fundieran metal.

Caldereros hungaros en el trabajo

Queridos Compañeros
vamos a trabajar!

Componemos bien y pronto
braseras, chocolateras
los peroles y calderas
con la mayor perfección.

Y trabajamos de balde
aunque el maestro nos riña
si nos miran esas niñas
que estan en ese balcón.

Eibarresas, hechiceras
salid pronto que nos vamos
gratos recuerdos llevamos
al separarnos de aqui.

Y no olvideis que hoy al pisar
los caldereros vuestro país
una canción van a cantar
acompañados del tic, tic, tac.

Hungariar kanta

Nach geta mer nach
geta mer nach
nach geta mer nach.

Arbeit asfreit
ist gut ruhem singelin
arbeit asfreit.

Ist gut ruhem singelin
est mur ser lunch
est mur ser lunch
frais ken fort len
wolmiach ot men.

Altsasuko inauteriak Eibarren

Galdakaoko Andra Mari dantzari taldea Eibarren izango da Kezka dantza taldeak eta Eibarko Udalak gonbidatuta. Talde horrek orain 25 urte berreskuratu zuen Altsasuko inauteria ekarriko du Eibarrera. Eibarko Kaldereroen jaiarekin bat egingo du Galdakaoko Andra Mari taldeak eskainiko duen Altsasuko inauteriak.

Hauxe izango da Altsasuko inauteriek egingo duten ibilbide eta ordutegia:

  • 20.00etan Ibarrekurutzeko iturritik abiatuko dira Untzagaruntz.
  • Ibilbidea: Estaziño, Errebal, Toribio Etxebarria, Untzaga, Calbeton eta Bidebarrieta.

Altsasuko inauteria berpizten

Beste hainbat herritan bezala, auskalo noiztik zegoen Altsasuan inauteriak ospatzeko ohitura. Baina XX. mendearen lehen zatian ohitura zaharrak galtzen hasi ziren. Altsasuko herrian 1916. urtean ospatu zen azkenengoz inauteria. Ondoren, inauteririk gabeko epe luzea zabaldu zen. 60 urtetan lo egon zen inauteria Altsasuan.

Galdakaoko Andra Mari Dantzari taldea 1976an hurbildu zen Altsasura. Juan Antonio Urbeltzen bidez jakin zuten garai batean Altsaun inauteria ospatzen zela. Inauteri hari buruzko ikerketa-lana burutu zuten, eta altsasuar zaharren ezinbesteko oroimenaren laguntzaz inauteria berreskuratu zuten. 1981-1982 urteetan Altsasun bertan inauteri horren emanaldiak eskaini zituen Andra Marik. Hura ikusita, altsasuarrek erabaki zuten inauteria berreskuratu behar zutela. Andra Marik egindako lanetik abiatuta inauteria berriz ere jarri zuten indarrean, eta harrez gero bizi-bizirik dago berriz inauteria Altsasun.

Hona hemen Andra Mari dantzari taldeak eskaintzen duen Altsasuko inauterian ageri diren parte-hartzaileak

Momotxorroak

Behi-gorri edo piriniar betizuaren itxura handia duen pertsonaia izugarria da hau, adar zorrotzekin eta odolez zikinduta inauterian kaosa sortzen saiatzen da mamutxarro beldurgarri hau.

Emankortasun eta bizitzaren komitiba

  • Idi-bikotea eta goldea: Goldearekin arrastoa egiten dute, lurra erein eta ernaldu dadin.
  • Gari-ereilea: Goldearekin irekitako arrastoa ereiten du.
  • Aza-erailea: Goldearekin irekitako arrastoa ereiten du.
  • Bataioa: Emankortasunaren fruitua, bizitzaren berriztea adierazten duen ume jaio berria.

Maskarak edo konpartsak

  • Ziripotak: Aurpegirik gabeko humanoideak, arimak edo izpirituak omen dira. Hildakoen gorpuetan askatu-ezinik geratutako arimak dirudite.
  • Atsoa eta gaztea: Bukatzear dagoen zikloak, atsoak, bere sorbalden gainean darama hasten ari den ziklo berria, gaztea eta emankorra. Amaitzear dagoen urtaroak berria dakar bere lepo-gainean.

  • Hartza eta ijitoak: Europa osoko inauterietan ageri da hartza. Neguan lotan dago hartza, eta natura bera bezala, udaberriarekin batera esnatzen da. Zutik dagoen hartzaren gorpuzkera gizakiaren oso antzekoa da, baina gizakiak ez duen indar izugarria du. Ijitoek Transilvaniatik ekarri dute, eta ijito onek ohi duten legez, Transilvania eta Euskal Herriko musikak nahastuz dantzarazten dute Hartza.

Ikusi albiste honekin zerikusia duten loturak:

Arrateko dantzak Dantzari Egunean

Arrate egunerako prestatzen ari garen dantzen aurrestreinua egingo dugu larunbat honetan ospatzen duen Eibarko Dantzari Egunean. Irailaren 8an, Arraten izango dute dantza hauek estreinaldi ofiziala, baina Arratera iritsi orduko dantzak ondo prestatuta daudela ziurtatzeko Dantzari Egunean, Untzaga plazan, egingo da jendaurreko lehen saioa. Arrateko dantzen errepertorioa osatuko dutenen artetik bi dantza estreinatuko dira larunbatean: Arrateko ezpata-dantza eta makila txikien dantza.

Jantziak

Jantziak prestatzen gogor jardun dute azken hilabeteotan jostunek eta dagoeneko prest daude Arrateko Amaren dantzariek erabiliko dituzten arropak. Aurkezpenean azaldu zen bezala kolore zuria eta apaingarri gorriak izango dira osagai nagusiak, eta ezaugarri berezi nagusia gona motza izango dute. Ezaugarri horiek guztiak zituen Juan Antonio Urbeltz-ek 1988an Zortziko ikuskizunerako prestatu zuen diseinuak eta horixe aukeratu dugu Arrateko amaren dantzarien uniforme izateko.

Musika

Arrateko dantza horietarako musika Jose Miguel Laskurain, Usartza Udalaren Txistulari Taldeko kideak prestatu du. Inguruko dantza tradizioetako doinuak, XVI eta XVII. mendeetako dantza doinuak, Eibarko doinuak eta beste zenbait material erabili ditu Arrateko ezpata-dantza eta makila-dantzaren musika prestatzeko. Kezka Dantza Taldeko txistulariek joko dituzte doinu horiek Dantzari Egunean, eta Usartza Udalaren Txistulari Taldeak joko ditu Arrate egunean.

Koreografia

Gipuzkoako ezpata-dantza tradizionaletik abiatuta Markina, Deba, Legazpia, Oñati eta Eibarren inguruko herrietako dantza tradizioetan oinarrituta osatu da Arrateko ezpata-dantza. 24 dantzarik osatuko dute ezpata luzeekin jardungo dutenen taldea eta bi eskuko ezpatak (mandoble izenekoak) erabiliko dituzte, 130 zmko luzera dutenak. Lau dantzarik ezpata txikiekin dantzatuko dute.

Neska-mutilak

Arrateko Amaren dantzek izango duten ezaugarrietako bat genero bereizketarik gabeko dantza tradizionalak izango direla da. Dantza tradizionaletan oso markatua izaten da genero bereizketa eta gizon eta emakumeek ondo zehaztutako rolak betetzen dituzte. Arrateko dantzak XXI. mendean sortuak diren aldetik gaur egungo gizarteko moduetan oinarritutakoak izango dira eta neska eta mutilek berdin osatuko dute dantzari taldea, bereizketarik gabe.

Eguerdian (12.30tan) egingo da Dantzari Eguna Untzagan

Larunbatean, ekainaren 18an, arratsalderako aurreikusita zegoen Dantzari Eguna, baina Eibar futbol taldeak lehen maila igotzeko azken partida ordu berean jokatuko duela ikusita eguerdian, 12.30etan ospatuko dugu Dantzari Eguna Untzaga Plazan.

130 dantzari

Kezka Dantza Taldeko 30 dantzariekin batera Kezka dantza eskolako 100 ikasleek parte hartuko dute Eibarko Dantzari Egunean. Urtean zehar ikasi eta landutako dantzak erakutsiko dituzte. Donostiako inauterietako Inude eta Artzaien konpartsarekin hasi eta Nafarroa Beherako inauteriak, Kaskarots, Durangaldeko dantzari-dantza, Nafarroako irri-dantzak, Gipuzkoako dantzak, Neskatxen esku-dantza eta emanaldia borobiltzeko Arrateko Amaren dantzak eskainiko dira emanaldian. Dantzari guztiek batera egingo duten zazpi-jauzirekin bukatuko da dantza-saioa.

Musika

Andoni Altzibar, Felix Elortza eta Iñaki Barua, Kezkako txistulariak izango dira musikaren ardura izango dutenak, eta horiekin batera Jainaga eta Narbaiza trikitilariak arituko dira dantza bakoitzari doinua jartzen.

  • Dantzari Eguna
  • Ekainak 18, larunbata
  • 12.30etan Untzaga Plazan

Pas de Basque Galdakaon eta Zizurkilen

Datozen bi asteburuetan Pas de Basque ikuskizunaren bi emanaldi ditugu. Argia dantza taldearekin, eta Elgoibarko Haritz eta Añorgako Arkaitz taldeekin parte hartzen dugu Juan Antonio Urbeltz-ek gidatzen duen ikuskizunean.

  • Martxoaren 12an, larunbata, Pas de Basque Galdakaon, 22.00etan, Torrezabal Kultur Etxean.
  • Martxoaren 19an, larunbata, Pas de Basque Zizurkilen, 20.00etan.