Usartzako txistulariak (Jose Migel Laskurain, Enrike Montero, Asier Castelos eta Iñaki Orbegozo) musikaren ardurapean eta Kezkako dantzariak (Irati Kortabitarte, Ainhoa Larrañaga, Esther Kareaga eta Oihane Llorente) dantza gidatuz, burutu zen pasa den maiatzaren 6ean soka-dantza Santa Kurutz auzoan. Sokan Mandiola eta Gorostako baserritarrak, eta Santa Kurutzeko jaietara hurbildutako zenbait kaletar.
Aurrekontuen murrizketen ondorioz Udaleko diru-laguntzak ia-hutsean geratu zaizkio Santa Kurutzekofesta batzordeari. Hala ere, lan handia eginda eta betiko crowfunding-arekin (aurten gazta baten pisua asmatzeko zozketa polita antolatu dute) aurrera atera dituzte aurten ere. Beste askok bezala, bere ekarpena (dantza emanaldia) dohain egin du Kezkak. Gogorazi behar da, diru-laguntzak murrizterakoan, diru-iturri zuzenak eta ez-zuzenak ere eteten direla kulturarako. Diru-laguntza gutxiago eta lehen kobratzen ziren emanaldiak ezin kobratu.
Iñaki Zugastik egindako argazki sorta zabalagoa hemen:
Datorren maiatzaren 19an, Juan Antonio Urbeltz eta Argia dantzari taldearen Axeri-Boda ikuskizuna Gernikan, Lizeo Antzokian eskainiko da, eta bertan izango da Kezka dantza taldea, Argia, Duguna eta Haritz taldeetako dantzariekin batera.
Une berean, Aukeran dantza konpainiaren Gernika ikuskizuna Eibarren, Coliseo antzokian eskainiko da, Eibarko Klub Ziklistak antolatuta.
Asteburu honetan Southamptonen, Ingalaterran, dantza emanaldi berezia eskainiko du Kezka dantza taldeak. Basque Children of 37'UK elkarteak gerrako umeak Ingalaterrara bidali zituzteneko 75. urteurrena gogoan hartuta prestatu duen ekitaldian izango gara Kezkako dantzariak.
Gerrako umeak
1937ko maiatzaren 21ean, 4.000 euskal ume Santurtziko portuan Habana (800 bidaiari hartzeko prestatua) itsasontzian sartu eta galbidean zegoen gerratik salbu jarri zituzte. Errepublikazale eta abertzale familietako umeak ziren, 5 eta 15 urte bitartekoak. Southamptoneko kaian lurreratu, eta bizitza betirako markatu zituen bidaia hasi zuten horrela.
Zehazkin 3840 haur izan ziren. Haiekin 80 irakasle, 120 laguntzaile, 15 apaiz eta bi sendagile joan ziren. Ingalaterran kanpamendutan antolatu zituzten, gorriak ikusi zituzten, ume asko ez ziren sekula berriz beren familiekin elkartu, eta beraien bizimodua Ingalaterran egin behar izan zuten...
75 urte pasa dira, baina oraindik bizi direnek ez dute ahazteko ume zireneko erbesteratz latz hura. Lauregoi eta laurogei eta hamar urte bitarteko gizon-emakumeak agerian, baina gerrako umeak dira eta izango dira beti beren barrenean.
Gerrako umeak, 250 inguru elkartuko dira asteburu honetan Southampton-en, orain 75 urte Britainiar Uharteetara ekarri zituzten egun latzak elkarrekin gogoratzeko.
Kantua, txistua eta dantza lagun izan zituzten bidaia horretan, eta Ingalaterran ere berehala antolatu zituzten kantari eta dantzari taldeak.
Txistua eta dantza familiaz eta aberriaz erbesteratu zireneko garaiekin eta kanpamenduetako bizipenekin lotzen dituzte gerrako umeek. Horixe daramagu Southampton-era asteburu honetan, txistua eta dantza, gerrako umeentzat gure oparia.
Gerrako umeak eta Kezkaren arteko harremana
Gerrako umeen historiarekin txundituta hasi zen Kezka eta Basque Children-en arteko harremana orain urte batzuk. Lehen heldulekua Pirmin Treku izan zen. Fermin Aldabaldetreku bi arrebekin batera iritsi zen Southamptonera, eta bertan egin behar izan zuen bizitza, gurasoengandik aldenduta. Nerabazeroan dantzarako zaletasunak balletera eraman zuen, eta bere dohain apartei esker, Royal Balleteko dantzari izatera iritsi zen. 2003. urtean elkartu ginen berarekin eta bere ibileren berri entzuteko aukera izan genuen. 2006. urtean hil zen Pirmin Treku, Royal Balletean dantzatu zuen gerrako umea.
Kezka dantzari ohi batek, Nerea Mendikutek, lotu zituen erabat, elkarren gertu zebiltzan Basque Children UK37 eta Kezka dantza taldearen hari-muturrak. Londresen bizi zela, kasualitatez elkartu zen gerrako umeen elkarteko kideekin, eta harreman handia egin zuen Jose Maria Martinez Coque gerrako umearekin, 70. urteurreneko ekitaldien antolaketan burubelarri sartuz.
Asteburu honetan, maiatzaren 12an eta 13an egingo da Southamptonen Gerrako Umeen erbesteratzearen 75. urteurrenego oroitzapen ekitaldia. Erakusketak, historialari, gerrako ume, erakunde publikoetako ordezkarien hitzaldiak, eta bestelako ekitaldiak izango dira Southamptoneko Unibertsitateko Highfield Campus-ean.
Kezka dantza taldeak emanaldia eskainiko du Gerrako umeentzat, eta horrez gain, ekitaldi osoan zehar txistua eta dantza bizi-bizi egon dadin saiatuko da. Horretarako 18 lagunek osatutako taldea joango da bertara, eta Gerrako Umeentzat gertukoa eta sinbolikoa izan dadin hautatako euskal dantza errepertorioa prestatu du maitasun guztiarekin.
Euskal Herriko Itzuliaren etapa irteera Eibarren. Lehen Euskal Bizikletarekin bezala, orain ere, etapa irteeran agurra dantza egiteko eskaera egiten digute. Badira zortzi-hamar urte protokolo hori egiten dugula. Handik eta hemendik etorritako txirrindulariak pedalei ematen hasteko prest zeudela, haien aurrean jarri, eta agurra dantzatzen genien lehen urteetan.
Euskal Bizikletaren etapa irteera Eibarren (2006).
Orain urte batzuk omenaldi bat egin nahi izan zioten zendu berri zen antolatzaile taldeko kide baten familiari, eta familia, antolatzaileak eta agintariak jarri ziren txirrindularien aurrean. Harrezkero horrela segitzen dute. Omenaldirik ez, baina agintari eta karrera antolatzaileak jartzen dira txirrindularien aurrean aurreskuaren ohorea jasotzeko.
Aurten ere halaxe gertatu da. Josu Garate joan da protokoloarekin kunplitzera, eta Usartzako txistulariak prest albo batean. Dantzan hastera zihoanean, karrerako zuzendaria eta kirol zinegotzia, azafata pareak lagunduta, jarri dira zintaren aurrean aurreskua jasotzeko. Txirrindulariei bizkarra emanez, eta dantzaren eskaintza beraientzat bailitzan jokatuz.
Karrera antolatzen hainbat lan eta diru jartzen dituztenen ordezkari dira biak, konforme. Baina ez zaigu iruditzen horiek direnik ekitaldiaren protagonistak. Protagonistak txirrindulariak dira. Eta inori dantza egitekotan, iruditzen zaigu txirrindulariei egin behar diegula.
Traspasos-en dantza eta Mikel Urdangarin-en musika elkartzen dira Nora izeneko ikuskizun honetan. Urdangarinen hamar kanta hartu eta hamar dantza bihurtu dituzte Traspasos konpainiko dantzariek. Nika Bitchiashviliren biolina eta Koldo Uriarteren pianoaren laguntzarekin osattzen da Mikel Urdangarin eta Traspasosen bidaia hau.
Mikel Urdangarinen kanta bat, ‘Panderoaren gizona’ hartu eta koreografia jarri zion Traspasos-ek. Mikeli erakutsi, eta musikak dantzarekin hartzen zuen dimentsioaz liluratuta lanarekin jarraitu eta ikuskizun osoa prestatzeari ekin zioten.
Traspasos 1986an sortu zen Gasteizen, dantza estudio eta taller moduan, eta 1990ean bertan abiatu zen dantza konpainia profesionala. Hainbat ikuskizun ekoiztuz dantza garaikidea ezagutzera ematen lan handia egin du Traspasos-ek.
Elurra izan da aurtengo gure inauterien bereizgarria. Elurra izan genuen Eibarko koko-dantzetan, eta Italiara joan, eta oraindik elur gehiago aurkitu genuen han. Elurra, eta hotza. Zero azpitik ibili baikinen Piemonteko inguru horietan.
Bidaia luzea zelakoan, autobusean sartu, Pun-ba-pa kantuan hasi eta konturatu orduko Rocca Grimaldan ginen. Han genituen Giorgio eta La Lachera inauteriko lagunak harrera egiteko prest. Ederki asko hartu gaituzke. Jatekoa nahi beste eta giro hotza berotzeko adinako festa.
Rocca Grimaldako gaztelua bisitatu genuen, destileria bat ezagutu eta bertako likorea dastatu, eta gauean antolatu zen festan nahi adina dantza egiteko aukera izan genuen. Halako batean, gaua ilunduta zela, kale hotzera atera (-10ºC zegoen kalean!) eta Lache izeneko panpinaren inguruan antolatu ginen. Miel Otxina bailitzan -kapela koniko eta guzti-, haren inguruan dantzatu genuen sutan kiskaltzen zen bitartean.
Festa gauean luzatu zen, batzuentzat beste batzuentzat baino gehiago, eta biharamunean, goiz altxatu eta koko-jantzi ginen hotelean bertan.
Lehen ekitaldia Rocca Grimaldako inauterien museoan izan genuen. Museo ederra dute, Europako hainbat inauterietako jantziak bildu dituzte bertan, eta Piamonteko ezpata-dantzen inguruko erakusketa oso interesgarria dauka. Koko-dantzari baten jantzia osorik oparitu genion museoari.
Inauterien inguruko ikerketa egiten diharduen antropologo bat ezagutu genuen berta. Luca Percivalle. Galizako Lazako inauteriei buruz egin zuen bere tesia, eta orain Roccara hurbiltzen ziren inauteriak dokumentatzen jarraitzen zuen. Gu elkarrizketatzeaz gain, gurekin batera generaman ikertzaile estatu-batuarra, Jeremy Gordon-Carter elkarrizketatu zuen baita ere.
Museoko aurrealdean argazki ofiziala egin ondoren, herriaren kanpoaldean dagoen jatetxe batera joan ginen. Han genituen zain La Lachera inauteriko lagunak, denak beraien jantziak soinean zituztela, eta bakoitzak bere dantza emanaldia egin ondoren, jatetxe barrura sartu, eta bazkari ederra egin genuen.
Igande arratsaldean egin genuen Rocca Grimaldako kaleetan koko-dantzen kalejira La Lacherako inauteriarekin batera.
Aipatzekoa da Europako hainbat inauterietan bezala La Lacherako inauterian ere ezkontza baten koko-jantziak ageri direla, eta gure Arraguetako Ama Birjinak eta Batista Kojuak, haien esposi eta espossarekin batera argazkia egiteko aukera izan zuten.
Jeremyz gain beste zenbait gonbidatu berezi izan genituen koko-dantzen taldean. Italian dabiltzan Olaiz eta Ane trena hartuta etorri ziren Piamontera koko-marru taldea osatzera.
Herriko hainbat txokotan dantzatu, ikusleekin batera dantza egin eta festa ospatu, eta azken dantzak denok elkarrekin eginda bukatu genituen Rocca Grimaldako lanak.
Elurra eta italiarrak izan ditugu Koko-dantzen bosgarren irteerako nobedade nagusiak. Italiatik, Rocca Grimaldatik etorritako La Lachera inauteria izan genuen Eibarko kaleetan koko-dantzekin batera. Bestetik, eguzkia, lainoak, sirimiria eta euria probatu ondoren, aurten elurra probatu dugu. Bai politak aurkitu genituela baserriak zurituta zelaiez inguratuta!
Otsailaren 4an atera ginen koko-eskean eta koko-dantzan Eibarko baserrietara. Goizeko 7.30tan Portalea Kultur Etxean bildu, eta bakoitza bere koko-jantzia jasten hasi ginen. 8.30ak inguruan, furgonetetan sartu eta ohi bezala, merkatu plazan hasi ginen dantzan eta berotzen.
Aurten, bi taldetan antolatu gara Arrate-balle eta Gorosatako baserrietan. Ondorioz, musikariak ere bikoiztu egin behar izan ditugu. Lehenengo taldearekin, Adolfo Jainaga soinuarekin, Aitor Jainaga panderoarekin eta Enrike Montero dultzainarekin ibili dira. Eta bigarren taldean, Unai Txurruka soinuarekin, Unai Narbaiza panderoarekin eta Jose Miguel Laskurain dultzainarekin.
Merkatu plaza atzean utzi eta baserrietaruntz abiatu ginenean hasi ziren sorpresak. Elurra mara-mara ari zen, eta mendiak eta baita bideak ere zuri-zuri aurkitu genituen. Kotxean aparkatu eta oinez abiatu ginen. Bai ondo!
Lehenengo taldeak, Azitaingo poligonotik igo eta Barrundi, Arexitagoikoa, Narru, Erdikoa, Argiñao, Untzeta, Sanjuangoa, Barrenetxe, Zelaikoa, Arizmendi, Arizmendiguena, Gaztelu, Lezetabeletxe eta Lazareto baserrietan ibili zen.
Bigarren taldea berriz honako baserri hauetara iritsi zen: Gorostagaiñeko, Gorostabeña, Gorostazpi, Madala, Zestero, Kantabria, Mugitzabarri, Itsaso, Maapila, Zezeila, Eskaregi errota eta Biriñao.
Baserri hauek egin ondoren, poligonoko frontoian bi taldeak elkartu eta falta zitzaizkigun baserriak batera egin genituen, Altzubarren, Sumendixa, Asola-berri, Lezeta, Mendigoiti, San Martin eta Iñarre.
Txapligua, musika eta txintxarri hotsekin iristen ziren koko-dantzak baserrietara. Atarian koko-dantza egin ondoren, koko-eskeko kantua abestu eta mamarruek saria pasatzen zuten. Esker oneko kopla, turuta hotsa eta kalejiran agurtzen genituen baserritarrak.
Baserri guztietan esker onez hartu zuten koko-dantzen bisita, eta saria ondo ondo beteta itzuli ginen. Baita sabela ere. Izan ere, hainbat baserritan jatekoa eta edatekoa atera eta mahaikadak hustu arte han izan gintuzten.
Koko-dantzak baino egun batzuk lehenago Jeremy Carter-Gordon dantza antropologo estatubatuarra etorri zitzaigun bisitan berriz, eta koko-dantzak ospatzen genituen egun berean Eibarren izango zela jakinik, neurriko mozorroa aurkitu eta gurekin ibili zen koko-dantzetan. Bere blogean idatzi du kronika.
Soziedadean babajana egin eta indarrak berreskuratuta, berriz ere kalera atera ginen. 19.30tan zain geneukan Mausitxa txaranga Toribio Etxeberriako anbulategian.
Eta haiekin, aurtengo gonbidatu bereziak. Italiako Rocca Grimaldatik etorrita, La Lachera inauteria Eibarren ikusteko aukera izan baitugu, eta gurekin batera ibili ziren beraien jantzi, musikari eta dantzekin festan.
Rocca Grimalda eta Euskal Herriaren artean 1000 km ditugu. Eta harrigarria da zer nolako antzekotasunak ageri diren bien inauterien artean. I Lachè izeneko dantzariak Nafarroa Behereko kabalkadetako bolanten ia berdinak dira. Servitori, alegia, zerbitzariak direla esaten dute, eta hemengo festetan danbolinausiak, maiordomoak edo mutil-ardoak lirateke ziur aski.
Kaleko koko-dantza, irekia izaten da, nahi duen guztiak parte hartu dezake. Aurten jende dexente animatu da masusta jantzi eta Eibarko kaleetan ibiltzera.
Zuloaga, Toribio Etxeberria, Untzaga eta Fermin Calbeton kaleetan ibili ginen koko-dantzan eta koko-marruen soka-dantza dantzatzen, besteak beste.
Ohi bezala, San Andres elizaren aurrealdean azken dantzak eginda amaitu genituen koko-dantzak. Ondoren afaria eta afalostekoak... Hemen Felipe Loyola, Fernando Retolaza eta Iñaki Zugastik egindako argazki sorta bat.
Behin loa berreskuratuta, Iñaki Zugastik egindako argazki aurrerapena hemen.
Hotz galanta pasa dugu Italian, baina ederra zegoen benetan Rocca Grimalda eta haren inguruak elurrak zurituta.
Bidaia primeran joan da. Uste baino errazago egin dugu joan-etorria, ederki ostatatu gaituzte Ovadako hotelean, bapo jan dugu garbantzu, farinata, pasta eta abarrekin lepo egin arte, eta dantzan eta festan gozatu dugu, bai koko-dantzetan eta baita courante eta schottis-etan ere.
Frakaso txiki bat izan dugu hala ere... Pum-ba-pum-ba-pum-ba-pa eta Lou temp de l'amorosa, Italianoz kantu bat beraientzat propioa horrelako mimoarekin prestatu, eta gero, estimatu ez! Aiiii......
Ikusi ditugu Nafarroa Beherekoak diruditen dantzariak, ikusi dugu Miel Otxin-en kopia sutan kiskaltzen eta ikasi dugu "La Lachera" hori "La Lakera" ahozkatzen dela...
Aurrerago egingo dugu kronika txukunagoa. Oraingoan argazki adelanto honekin konformatu behar.
Usartzako txistulariak (Jose Migel Laskurain, Enrike Montero, Asier Castelos eta Iñaki Orbegozo) musikaren ardurapean eta Kezkako dantzariak (Irati Kortabitarte, Ainhoa Larrañaga, Esther Kareaga eta Oihane Llorente) dantza gidatuz, burutu zen pasa den maiatzaren 6ean soka-dantza Santa Kurutz auzoan. Sokan Mandiola eta Gorostako baserritarrak, eta Santa Kurutzeko jaietara hurbildutako zenbait kaletar. 
Kantua, txistua eta dantza lagun izan zituzten bidaia horretan, eta Ingalaterran ere berehala antolatu zituzten kantari eta dantzari taldeak. 
izan zen. Fermin Aldabaldetreku bi arrebekin batera iritsi zen Southamptonera, eta bertan egin behar izan zuen bizitza, gurasoengandik aldenduta. Nerabazeroan dantzarako zaletasunak balletera eraman zuen, eta bere dohain apartei esker, Royal Balleteko dantzari izatera iritsi zen.
